Davos Manifest

Voldoen de huidige vorm van aandeelhouderskapitalisme nog wel? Als we ons economisch systeem voor toekomstige generaties in stand willen houden, moeten we niet alleen deze vraag juist beantwoorden, maar ook beginnen met het opnieuw vormgeven van een nieuw soort kapitalisme dat werkt voor iedereen in plaats van dat iedereen werkt voor het kapitalisme.

Davos Manifesto Blog

In het algemeen kunnen we kiezen uit drie modellen. Het eerste is het “aandeelhouderskapitalisme”, dat door de meeste westerse bedrijven wordt omarmd en dat stelt dat het hoofddoel van een bedrijf het maximaliseren van zijn winst moet zijn. Het tweede model is “staatskapitalisme”, waarbij de regering de richting van de economie bepaalt en dat in veel opkomende markten, niet in de laatste plaats in China, een prominente plaats heeft veroverd.

Maar in vergelijking met deze twee opties is de derde het meest aanbevelenswaardig. “Stakeholder-kapitalisme”, een model dat een halve eeuw geleden voor het eerst werd voorgesteld en die particuliere ondernemingen positioneert als beheerders van de samenleving, Mogelijk is deze vorm het beste antwoord op de sociale en ecologische uitdagingen die aan de horizon steeds dichterbij komen.

Aandeelhouderskapitalisme, momenteel het dominante model, won voor het eerst terrein in de Verenigde Staten in de jaren 1970, en breidde zijn invloed wereldwijd uit in de daaropvolgende decennia. De opkomst ervan was niet zonder verdienste. Tijdens de hoogtijdagen van het kapitalisme hebben honderden miljoenen mensen over de hele wereld welvaart gekend, doordat op winst beluste bedrijven nieuwe markten ontsloten en nieuwe banen creëerden.

Maar dat was niet het hele verhaal. Voorstanders van het aandeelhouderskapitalisme, waaronder Milton Friedman en de Chicago School, hadden over het hoofd gezien dat een beursgenoteerde onderneming niet alleen een entiteit is die winst nastreeft, maar ook een sociaal organisme. Samen met de druk vanuit de financiële sector om de resultaten op korte termijn op te krikken, zorgde de eenzijdige gerichtheid op winst ervoor dat het aandeelhouderskapitalisme steeds verder los kwam te staan van de reële economie. Velen beseffen dat deze vorm van kapitalisme niet langer houdbaar is. De vraag is waarom de houding nu pas begint te veranderen.

Het Greta Thunberg effect

Een waarschijnlijke reden is het “Greta Thunberg” effect. De jonge Zweedse klimaatactiviste heeft ons eraan herinnerd dat het vasthouden aan het huidige economische systeem een verraad is aan toekomstige generaties, omdat het niet duurzaam is voor onze leefomgeving en de vitale ecosystemen op onze planeet. Een andere (gerelateerde) reden is dat millennials en Generatie Z niet langer willen werken voor, investeren in of kopen bij bedrijven die geen echte vooruitgang creëren, maar die de focus nog steeds hebben liggen op het maximaliseren van de aandeelhouderswaarde. En ten slotte zijn veel leiders en investeerders gaan inzien dat hun eigen succes op lange termijn nauw samenhangt met dat van hun klanten, werknemers en leveranciers.

Het resultaat is dat stakeholder-kapitalisme snel terrein wint. De koerswijziging had al lang moeten plaatsvinden. Het  concept werd voor het eerst in 1971 beschreven om zakelijke en politieke leiders te helpen het te implementeren. Twee jaar later ondertekenden de deelnemers aan de jaarlijkse bijeenkomst van het World Economic Forum het “Davos Manifesto”, waarin de belangrijkste verantwoordelijkheden van een bedrijf ten opzichte van zijn stakeholders worden beschreven.

Nu komen anderen eindelijk aan de “stakeholder”-tafel zitten. De US Business Roundtable, Amerika’s meest invloedrijke bedrijfslobbygroep, kondigde dit jaar aan dat het formeel het stakeholderkapitalisme zou omarmen. En het zogeheten impact investing wint aan bekendheid naarmate meer beleggers zoeken naar manieren om ecologische en maatschappelijke voordelen te koppelen aan financieel rendement.

Stakeholder kapitalisme in Davos

We moeten dit moment aangrijpen om ervoor te zorgen dat stakeholder-kapitalisme het nieuwe dominante model wordt en blijft. Daartoe brengt hetWorld Economic Forum een nieuw “Davos-manifest” uit, waarin staat dat bedrijven hun eerlijke aandeel in de belastingen moeten betalen, geen enkele vorm van corruptie mogen tolereren, de mensenrechten in hun wereldwijde toeleveringsketens moeten naleven en moeten pleiten voor een gelijk speelveld – met name in de “platformeconomie”.

Maar om de principes van stakeholderkapitalisme hoog te houden, zullen bedrijven nieuwe maatstaven nodig hebben. Om te beginnen zou een nieuwe maatstaf voor “gedeelde waardecreatie” ook doelstellingen op het gebied van leefomgeving, maatschappij en governance (ESG) moeten omvatten, als aanvulling op de standaard financiële maatstaven. Gelukkig is er al een initiatief om een nieuwe standaard van die strekking te ontwikkelen, met steun van de “Big Four” accountantskantoren en onder leiding van de voorzitter van de International Business Council, Brian Moynihan, CEO van Bank of America.

De tweede maatstaf die moet worden aangepast is de beloning van bestuurders. Sinds de jaren zeventig is de beloning van bestuurders omhoog geschoten, vooral om de besluitvorming van het management af te stemmen op de belangen van de aandeelhouders. In het nieuwe stakeholderparadigma moeten salarissen in plaats daarvan worden afgestemd op de nieuwe maatstaf van gedeelde waardecreatie op lange termijn.

Ten slotte moeten grote ondernemingen begrijpen dat zij zelf belangrijke belanghebbenden zijn bij onze gemeenschappelijke toekomst. Het is duidelijk dat alle ondernemingen moeten blijven streven naar het benutten van hun kerncompetenties en een ondernemersmentaliteit moeten kunnen behouden. Maar zij moeten ook samenwerken met andere belanghebbenden om de toestand van de wereld waarin zij actief zijn, te verbeteren. In feite zou dit laatste hun uiteindelijke doel moeten zijn.

Een ongelooflijke kans voor leiders

Is er een andere weg? Voorstanders van staatskapitalisme zouden zeggen dat dit ook een langetermijnvisie nastreeft en dat het recentelijk successen heeft geboekt, vooral in Azië. Maar hoewel staatskapitalisme goed kan passen in een bepaalde ontwikkelingsfase, moet het ook geleidelijk evolueren naar iets dat dichter bij een model van alle belanghebbenden staat, om niet ten prooi te vallen aan corruptie van binnenuit.

Politieke leiders en CEO’s van bedrijven hebben nu een ongelooflijke kans. Door stakeholderkapitalisme een concrete betekenis te geven, kunnen zij verder gaan dan hun wettelijke verplichtingen en hun plicht jegens de samenleving nakomen. Ze kunnen de wereld dichter bij het bereiken van gezamenlijke doelen brengen, zoals die zijn uiteengezet in het klimaatakkoord van Parijs en de SDG-agenda voor duurzame ontwikkeling van de Verenigde Naties. Als zij echt hun stempel op de wereld willen drukken, is er geen alternatief.

Nieuwsbrief: ga je mee op expeditie?

Schrijf je dan nu in voor mijn nieuwsbrief “Expedition 21” over de kolderieke reis door de 21e eeuw. Met inspirerende artikelen, knetterende podcasts en vlijmscherpe columns over mens, onmens, over het doel én de bedoeling.

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Menu